De dood staat terecht

Morgenmiddag vindt in Amsterdam de rechtszaak tegen de dood plaats. Om 15.30 u om precies te zijn, in het Paleis van Justitie.
Ik vermoed dat een paar van jullie die eerste zin nog een keer heeft over gelezen. Hoe kan dat nou, een rechtszaak tegen de dood? Dat kan zeker. Het is namelijk een project van twee kunstenaars, oud studenten van de Toneelacademie Maastricht: Eva Knibbe en Bart van de Woestijne. Ik vind het een bijzonder project en de moeite waard om er een blog aan te wijden.

Aanklacht

De dood wordt aangeklaagd op basis van artikel II-62 van de Europese Grondwet: “Eenieder heeft recht op leven”.
Het idee achter het project is dat de mensen in deze tijd, waarin alles meer maakbaar is dan ooit, juist nog meer moeite hebben zich te verhouden tot iets ongrijpbaars als de dood. Hoe oneerlijk deze kan zijn, of hoe onrechtvaardig. De dood komt te vroeg, dood is te gewelddadig, de dood laat te lang op zich wachten. Alle varianten en ‘verwijten’ zijn denkbaar.
In Trouw staat vandaag een voorbeschouwing. Hierin maken een aantal betrokkenen, waaronder de aanklager en de verdediger van de dood, een statement. Een prikkelend artikel, dat mij in ieder geval aan het denken zette. Want het enige dat je echt zeker weet in dit leven is dat je een keer doodgaat (cliché, ik weet het). Hoe en wanneer weet je dan in principe weer niet, maar wel dat het gebeurt. Na je geboorte ben je op weg naar het omgekeerde ervan.
De aanklager van de dood betoogt dat de dood schuldig is aan het delict “stalking”. De dood jaagt ons, in al zijn onvoorspelbaarheid angst aan en zorgt ervoor dat sommige mensen voortdurend in angst leven over het mogelijke overlijden van een geliefde.
De verdediger voert onder meer aan dat het vreemd is dat alleen de dood terecht staat en niet het leven, dat toch evenzeer onvoorspelbaar en onrechtvaardig kan zijn. Bovendien zorgt de dood er juist voor dat wij mensen ons meer bewust zijn van het leven, doordat het eindig is.
Het bekende memento mori.
Ongetwijfeld zijn er zowel door de officier van justitie als door de advocaat nog tal van argumenten aan te voeren waarom de dood al dan niet veroordeeld moet worden.

Afstand en objectiviteit

De dood is een onderwerp dat bijna niet los van persoonlijke ervaringen te bespreken valt, en waarbij religie en/of andere spirituele benaderingen al snel om de hoek komen kijken. Ik relateer in ieder geval gesprekken over de dood vaak met mijn eigen ervaringen en daarbij is het moeilijk de emotie die ermee verweven is, los te laten.
De invalshoek die deze twee kunstenaars hebben gekozen, namelijk de zakelijke, juridisch invalshoek vind ik heel inventief en buitengewoon fascinerend. Niet in de laatste plaats natuurlijk omdat ik zelf ooit in een ver verleden rechten heb gestudeerd.
Door deze invalshoek wordt de dood in een wat zakelijkere, meer afstandelijke positie geplaatst. Daardoor ontstond er bij mij nu al ruimte om er op een meer objectieve, filosofische manier over na te denken. En dan heb ik de rechtszaak nog niet bijgewoond. De dood houdt me de hele dag al bezig, maar niet in een verdrietige, angstige of griezelige manier.
Het is meer in verwondering,  omdat ik me realiseer dat ik me nu, al typend op m’n iPad buiten in het zonnetje, heel erg levend voel, maar dat dit leven onherroepelijk een keer eindigt. En dan? Geen idee, wat dan erna. Maar ik weet wel heel duidelijk wat ik dan nu wil. En dat is geen enorme bucketlist afwerken, maar wel zelf het idee hebben dat mijn aanwezigheid op deze aardbol positieve sporen heeft nagelaten. Sporen bij de mensen die me lief hebben gehad, die me gekend hebben. Voor nu, op dit moment is dat eigenlijk alles. Natuurlijk, dromen zat, maar ik geloof niet dat het me daar echt omgaat.

De rechtszaak en daarna

Maar goed, deze blog gaat niet over wat ik nog uit het leven wil halen, daarover vast een andere keer meer.
Voor nu ben ik gewoon heel erg benieuwd naar de uitkomst van de rechtszaak morgen. Wordt de dood veroordeeld? En zo ja, op welke gronden? Of wordt het toch vrijspraak?
Het is in Amsterdam en morgen ben ik helaas niet in de gelegenheid. Maar wellicht kan ik op een andere manier nog eens kennis nemen van het resultaat. Ik vind het in ieder geval een spannend, interessant en inspirerend project. Voor wie in de gelegenheid is, ga de video-installatie kijken die van de voorstelling gemaakt wordt. Tijdens het Over het IJ-festival (15 t/m 23 juli) is deze video-installatie te zien en elke dag om 19.30 uur reflecteren de makers samen met een deskundige over de rechtszaak en het proces daarnaartoe.