Moeizaam woord, condoleren

We stonden op een rijtje, netjes gekleed in het zwart. Een hele rij mensen liepen langs, schudden ons bedrukt de hand en mompelden “gecondoleerd met het verlies van je opa”. Ik was 8 jaar en het enige ander “ge..eerd”woord dat ik kende was gefeliciteerd. Ik dacht dat het hetzelfde betekende en vond het heel raar dat iedereen mij, m’n zussen en m’n ouders feliciteerde met dat opa dood was.
Ik heb sindsdien altijd een dingetje gehad met dat woord gecondoleerd.

Afschaffen?
Een beetje rond speuren op internet laat zien dat ik niet de enige ben, die moeite heeft met het formele en afstandelijke karakter van ervan. Op verschillende blogs wordt er flink tegenaan geschopt. Zin Magazine deed een paar weken geleden nog een oproep voor alternatieven. Maarten Asscher betoogde in De Gids, jaargang 160 (1997) al dat het woord gecondoleerd uit de dagelijks Nederlandse woordenschat verwijderd zou moeten worden. Asscher geeft ook aan dat niet iedere condoleance-situatie de gelegenheid biedt om je persoonlijke gevoel op een eigen manier over te brengen. Hij pleit voor een kernachtige, neutrale uitdrukking. Maar verder dan contraficiat komt hij ook niet.

Toch in gebruik
Waarom wordt ‘gecondoleerd’ dan toch nog steeds gebruikt, terwijl ook veel weerstand is? Misschien omdat het juist bij momenten van rouw en verdriet zo moeilijk is om de juiste woorden te vinden. Het is niet eenvoudig je gevoel in woorden om te zetten, zeker niet bij het zien van het verdriet van anderen. Wat valt er te zeggen? Welke woorden bieden troost?

Gecondoleerd is afgeleid van het Latijnse “con dolare”, wat zoveel betekent als meeleven met pijn. Je medeleven betuigen, dat is wat je doet op zo’n moment. Veel uitdrukkingen klinken alleen snel vormelijk, afstandelijk en formeel. Meeleven, medeleven betuigen, oprechte deelneming, innige deelneming.

Alternatieven
Zelf ben ik veel meer gecharmeerd van de varianten die de Engelse taal biedt:
I am truly sorry for your loss
of
My heart goes out to you
of zelfs het ook wat formele
My deepest sympathies go out to you
Ze laten zich allemaal heel slecht vertalen naar het Nederlands.

Mijn speurtocht op het net heeft me in ieder geval in het Nederlands niet veel nieuwe alternatieven gebracht. De meeste suggesties kende ik wel, al deden een tweetal suggesties me toch even de wenkbrauwen bewegen: het eerder genoemde contraficiat, van harte krachtgewenst en van harte troostgewenst. Ik denk niet dat ik die aan mijn vocabulaire ga toevoegen.

Ik houd me maar bij wat ik weet en wat ik ken. Bij wat mijn gevoel me ingeeft. En vooral bij het notie dat een gebaar meer zegt dan wat in woorden te vatten valt.

 

Gebruik jij het woord ‘gecondoleerd’ of zeg je iets anders?

2 reacties

  1. Inderdaad een moeilijk woord. Ik gebruik het vooral bij kennissen, bijna een beleefdheidsfrase wordt het dan. Of bij het handje schudden in een rijtje waar vaak helemaal de mogelijkheid niet is iets uit je hart te zeggen. Ik vind het ook helemaal niets, die rijtjes opstelling. Bij de uitvaart van mijn zus ben ik er gewoon niet in gaan staan. Wie jou iets wil zeggen, weet jou toch wel te vinden.

    1. Het is inderdaad een beetje een beleefdheidsvorm. Zo’n rij is vaak natuurlijk wel een beetje noodzaak om te voorkomen dat de nabestaanden helemaal overcrowded worden door iedereen die iets wil zeggen. Maar ik vind zo’n rijtje ook inderdaad niet fijn. Goed van je dat je gewoon je eigen gevoel gevolgd bent bij de uitvaart van je zus!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.